Fareli Köyün Kavalcısı Hikayesi

Bir zamanlar, dağların arasına kurulmuş, taş sokakları sabahları kuş sesleriyle dolan küçük bir yer varmış. Bu köyün adı Gümüşdere’ymiş. Gümüşdere’de herkes birbirini tanır, sabah fırından çıkan ekmek kokusu bütün sokaklara yayılır, çocuklar çeşme başında oynar, yaşlılar da dut ağacının gölgesinde oturup sohbet edermiş. Köy güzelmiş güzel olmasına ama bir gün öyle bir dert gelmiş ki herkesin yüzündeki neşe bir anda silinivermiş.

Bu derdin adı farelermiş.

Önce bir iki tane görünmüş. Kimse önemsememiş. Sonra ambarlarda, mutfaklarda, yatakların altlarında, hatta beşiklerin yakınında bile koşuşmaya başlamışlar. Geceleri çıtır çıtır sesler duyuluyor, sabah olunca un çuvalları delinmiş, peynirler kemirilmiş, elbiseler parçalanmış bulunuyormuş. Köyün kedileri bile bu kadar çok fareye yetişemez olmuş.

Bir sabah, fırıncı Hasan Efendi kapısının önünde ellerini iki yana açıp bağırmış:

— "Yandık! Gece boyu bütün susamları yemişler!"

Bunu duyan komşusu Meryem Nine bastonuna dayanarak yaklaşmış:

— "Ben de sabaha kadar tıkırtıdan uyuyamadım Hasan. Yorganın ucunu bile kemirmişler."

Çeşme başında su dolduran Zehra da korkuyla söze karışmış:

— "Annem dün gece bakır kapları tıkır tıkır duyunca hırsız sanmış. Meğer fareler içindeymiş."

Çocuklar artık sokakta rahat rahat oynayamaz olmuş. Küçük Ali geceleri annesinin yanından ayrılmıyor, Elif ise oyuncak bebeklerinin bile kemirilmesinden korkuyormuş. Köyün neşeli sesleri yerini tedirgin fısıltılara bırakmış.

Sonunda köy meydanında büyük bir toplantı yapılmış. Muhtar İsmail Ağa, eski çınarın altına bir sandalye koydurmuş ve herkesi çağırmış. Meydan dolmuş taşmış. Kimi kızgın, kimi korkmuş, kimi de çaresizlikten ağlamaklıymış.

İsmail Ağa boğazını temizleyip konuşmuş:

— "Gümüşdere halkı, böyle gitmez. Tarlamız, ambarımız, evimiz perişan oldu. Bir çare bulmalıyız."

Kasabın çırağı Murat hemen atılmış:

— "Ben kapan kurdum ağam, işe yaramadı. Bir gece beşini yakalıyorum, ertesi sabah ellisi geliyor."

Fatma Teyze ellerini beline koymuş:

— "Benim turşu küplerimin kapağını bile kemirmişler. Fare değil bunlar, sanki gölge gibi çoğalıyorlar."

Köyün demircisi Rıza homurdanmış:

— "Bence civar köylerden yardım isteyelim."

Ama herkes biliyormuş ki bu dert öyle sıradan bir dert değilmiş. Fareler o kadar çokmuş ki sanki toprağın altından durmadan yeni yeni çıkıyorlarmış.

Tam o sırada, meydanın girişinde yabancı biri görünmüş.

Üzerinde uzun, tozlu bir ceket varmış. Omzunda kahverengi bir torba asılıymış. Elinde ise parlak, ince bir kaval tutuyormuş. Saçları rüzgârda hafifçe savruluyor, gözleri sakin ama dikkatli bakıyormuş. Yabancı adam yavaş adımlarla kalabalığın yanına gelmiş.

Herkes susmuş.

Adam başını eğerek selam vermiş:

— "Selam olsun size. Benim adım Kadir."

Muhtar kaşlarını kaldırmış:

— "Yolcu musun? Köyümüzde işin nedir?"

Adam sakince cevap vermiş:

— "Yolcuyum. Ama sizin derdinizi duydum. Eğer isterseniz farelerden sizi kurtarabilirim."

Bu söz meydanda uğultu yaratmış. Kimi şaşırmış, kimi gülmüş, kimi de umutla birbirine bakmış.

Hasan Efendi burun kıvırmış:

— "Sen mi kurtaracaksın? Eline kılıç da almamışsın, tuzak da getirmemişsin."

Kadir elindeki kavalı hafifçe kaldırmış:

— "Bununla."

Çocuklardan Mehmet heyecanla fısıldamış:

— "Kaval çalınca fareler kaçar mı gerçekten?"

Kadir ona gülümsemiş:

— "Kaçmazlar. Beni izlerler."

Köylüler şaşkınlık içinde birbirine bakarken Muhtar İsmail Ağa ciddi bir sesle sormuş:

— "Karşılığında ne istersin?"

Kadir hiç düşünmeden söylemiş:

— "Bin altın."

Bu kez meydanda daha büyük bir uğultu kopmuş.

— "Bin altın mı?"

— "Çok fazla!"

— "Ama fareler de çok fazla..."

Muhtar sakalını sıvazlamış. Köyün hali ortadaymış. Her geçen gün daha fazla yiyecek ziyan oluyor, çocuklar korkudan ağlıyormuş. En sonunda eliyle sessizlik işareti yapmış.

— "Eğer dediğini yapar, köyü farelerden gerçekten kurtarırsan, bin altınını alırsın."

Kadir başını eğmiş:

— "Söz mü?"

İsmail Ağa yüksek sesle cevap vermiş:

— "Söz."

O an meydandaki herkes bu sözü duymuş.

Kadir ertesi sabah gün doğarken işe başlayacağını söyleyip hana gitmiş. O gece köyde tuhaf bir bekleyiş varmış. Çocuklar pencere aralıklarından dışarı bakmış, anneler sessizce dua etmiş, erkekler de meydandaki bu yabancının gerçekten ne yapacağını merak etmiş.

Sabah olduğunda hava serinmiş. İncecik bir sis sokakların üstünde dolaşıyormuş. Kadir meydana gelmiş, çınarın altında durmuş ve kavalını dudaklarına götürmüş.

İlk nota o kadar hafif çıkmış ki sanki rüzgâr şarkı söylemiş.

Sonra ikinci nota, üçüncü nota...

Melodi ne neşeliymiş ne hüzünlü. İkisini de içinde taşıyan, tuhaf bir ezgiymiş. İnsan dinleyince hem yürümek hem ağlamak hem de gülümsemek istiyormuş. Köylüler kapı önlerine çıkmış. Çocuklar annelerinin eteklerine tutunmuş.

Birden bir evin altından iki fare çıkmış.

Ardından beş tane daha.

Sonra onlarca.

Sonra yüzlerce.

Sokakların kenarlarından, ambar diplerinden, kuyuların çevresinden, çatlak taşların arasından fareler bir sel gibi akmaya başlamış. Ama hiçbiri sağa sola kaçmıyor, yiyeceğe saldırmıyor, birbirini kovalamıyormuş. Hepsi başlarını aynı yöne çevirmiş: Kadir’in kavalına.

Küçük Elif korkuyla annesine sarılmış:

— "Anne, çoklar..."

Annesi gözlerini ayıramadan fısıldamış:

— "Korkma kızım. Bak, hepsi onu izliyor."

Kadir ağır ağır yürümeye başlamış. Kavalın sesi köyün taş sokaklarında yankılanıyormuş. Fareler de arkasından tek bir gölge gibi akıyormuş. Fırının önünden, çeşmenin yanından, değirmenin altından, okulun kapısından geçip gitmişler.

Çocuklardan bazıları büyülenmiş gibi bakıyormuş. Mehmet hayranlıkla söylemiş:

— "Sanki hepsi görünmez bir ipte bağlı."

Kadir yürümeye devam etmiş. Köyün dışındaki dereye kadar gitmiş. Dere o gün yağmurlarla kabarmış, su köpüre köpüre akıyormuş. Kavalın sesi bir an daha yükselmiş, sonra kıvrıla kıvrıla dere kıyısında dolaşmış. Fareler hiç durmadan suya yönelmiş. Biri, ikisi, onu, yüzü... Hepsi suyun içine girip akıntıyla kaybolmuş.

Çok geçmeden ortalık sessizleşmiş.

İlk kez günler sonra köyde çıtırtı yokmuş.

Tıkırtı yokmuş.

Kemirme sesi yokmuş.

Sadece derenin şırıltısı ve rüzgârın sesi kalmış.

Köylüler bir an şaşkınlık içinde durmuş, sonra sevinç çığlıkları yükselmiş. Hasan Efendi şapkasını havaya fırlatmış. Meryem Nine gözyaşlarını silmiş. Çocuklar zıplayıp birbirine sarılmış.

— "Kurtulduk!"

— "Fareler gitti!"

— "Köyümüz kurtuldu!"

O gün herkes derin bir nefes almış. Evler havalandırılmış, ambarlar temizlenmiş, anneler kazanlarda sıcak çorba kaynatmış. Kadir ise sakince meydana dönmüş ve muhtarın karşısına geçmiş.

— "Söz verdiğiniz ücreti almaya geldim."

İsmail Ağa bir an duraksamış. Fareler gitmişti gitmesine ama bin altın çok büyük paraymış. Etrafında toplanan birkaç köylü fısıldaşmaya başlamış.

Rıza demirci yanaşıp alçak sesle demiş ki:

— "Ağam, bu kadar para verilir mi? Bir kaval çaldı diye?"

Hasan Efendi de eklemiş:

— "Biraz verelim, yeter. Nasıl olsa iş bitti."

Muhtarın aklı karışmış. Sonunda yüzünü sertleştirip Kadir’e dönmüş:

— "Biz sana bin altın veremeyiz. Elli altın al, şükret. Köy için de çok iş yaptın zaten."

Kadir’in yüzündeki sakin ifade ilk kez değişmiş. Gözleri kırgın bir şekilde muhtara bakmış.

— "Sözünüzü herkesin önünde verdiniz."

İsmail Ağa omuz silkmiş:

— "Verdiysek de fikrimiz değişti."

Meydandaki bazı köylüler utanarak yere bakmış. Bazıları sessiz kalmış. Kimse açıkça Kadir’in hakkını savunamamış. Bu sessizlik, söylenen yalandan bile ağırmış.

Kadir kavalını yavaşça torbasına koymuş. Sesi ne bağıran ne de tehdit eden bir tondaymış. Daha çok kırık bir kalbin içinden geliyormuş.

— "Sözünü tutmayan, gün gelir sesini de kaybeder."

Bunu söyleyip meydandan ayrılmış.

O gün akşamüstü gökyüzü turuncuya dönmüş, köy bir kez daha huzura kavuştuğunu sanmış. Anneler çocuklarını yıkamış, babalar kapı önünde dinlenmiş, minikler sokakta oyuna dalmış. Ama kimse, hanın önünden sessizce geçen Kadir’i fark etmemiş.

Gece olmadan hemen önce, çocukların en çok sevdiği saatlerde, köyün üstüne yeniden o tuhaf ezgi yayılmış.

Bu kez melodi daha inceymiş.

Daha davetkâr.

Daha parlak.

Çocuklar birer birer başlarını kaldırmış. Oyun oynayan Ali durmuş. Elif elindeki bez bebeği yere bırakmış. Yusuf misketlerini unutmuş. Zeynep gülümseyerek sokağın sonuna bakmış.

— "Bu ses ne güzel..." diye mırıldanmış Elif.

Çocuklar fark etmeden yürümeye başlamış.

Kapı önündeki anneler önce önemsememiş. Ama az sonra sokağın her yanından çocukların aynı yöne gittiği görülmüş.

Zehra çığlık atmış:

— "Ali! Dur oğlum, nereye gidiyorsun?"

Fatma Teyze korkuyla bağırmış:

— "Elif! Dön buraya!"

Ama çocuklar sanki rüya içindeymiş. Gözlerinde korku yokmuş, sadece o melodiyi takip eden sakin bir merak varmış. Hepsi Kadir’in arkasından gidiyormuş.

Bu kez bütün köy peşlerinden koşmuş.

İsmail Ağa nefes nefese bağırmış:

— "Kadir! Dur! Ne yapıyorsun?"

Kadir dönmeden yürümüş.

Derenin yönüne gitmemiş. Köyün yukarısındaki yeşil tepeye doğru çıkmış. O tepenin ardında, eskiden su değirmeni olan ama artık kullanılmayan taş bir geçit varmış. Çocuklar o geçide doğru ilerlerken annelerin sesi ağlamaya, babalarınki yalvarmaya dönmüş.

Hasan Efendi dizlerinin üzerine çöküp haykırmış:

— "Ne olur yapma! Altını verelim!"

Kadir durmuş. Kavalın sesi kesilince çocuklar oldukları yerde beklemiş. Sanki derin bir uykudan hafifçe silkelenmiş gibiler ama hâlâ sessizlermiş.

Kadir arkasını dönüp köylülere bakmış. Gözlerinde öfke kadar büyük bir üzüntü varmış.

— "Fareler sizin ekmeğinizi kemirdi. Ama yalan, sizin vicdanınızı kemirmiş."

İsmail Ağa ağlamaklı bir sesle ellerini açmış:

— "Hata ettik. Büyük hata ettik. Ne istersen vereceğiz, yeter ki çocuklarımızı bırak."

Meryem Nine de bastonuna tutunarak öne çıkmış:

— "Evladım, çocukların suçu yok. Büyüklük bizde kalmadı, sen de merhameti elden bırakma."

Kadir uzun süre susmuş. Rüzgâr, tepedeki otları hafifçe sallıyormuş. Çocuklar sessizce bekliyormuş.

Sonunda küçük Yusuf annesinin titreyen sesini duyup gözlerini kırpmış ve fısıldamış:

— "Anne?"

Bu tek kelime, sanki bütün köyün kalbine dokunmuş.

Kadir derin bir nefes almış. Sonra kavalını yavaşça indirmiş.

— "Bugün çocukları size bırakıyorum. Ama şunu unutmayın: Verilen söz, insanın kalbinden çıkar. Kalbi çürüyen köyün duvarı sağlam olsa ne olur?"

Muhtar hemen yere çökmüş:

— "Bizi affet."

Kadir başını iki yana sallamış:

— "Affetmek kolaydır. Güvenmek zordur."

Bunun üzerine köylüler koşup çocuklarına sarılmış. Ağlayan anneler, titreyen babalar, şaşkın çocuklar birbirine karışmış. O an herkes neyin kıymetli olduğunu anlamış. Altının değil, dürüstlüğün. Rahatlığın değil, verilen sözün. Küçük bir yalanın bile nasıl büyük bir korkuya dönüşebileceğini.

Muhtar, Hasan Efendi, Rıza ve diğerleri o gece köy sandığını açmış. Kiminde saklı birkaç altın, kiminde düğün için ayrılmış bilezik, kiminde yıllardır biriktirilen gümüşler varmış. Hepsini ortaya koymuşlar. Sabah olduğunda Kadir’in kaldığı hana gitmişler.

Ama Kadir çoktan gitmiş.

Odada sadece küçük bir tahta kaval kutusu duruyormuş. Kutunun içinde tek bir not varmış. Notta şöyle yazıyormuş:

— "Çocuklarınıza dürüstlüğü öğretin. O zaman ne farelerden korkarsınız ne karanlıktan."

Gümüşdere halkı o günden sonra değişmiş.

Muhtar bir daha asla meydanda tutamayacağı söz vermemiş. Hasan Efendi fırının önüne gelen çocuklara bazen çörek dağıtmış. Meryem Nine her fırsatta masal anlatırken hep aynı yere gelirmiş: insanın sözü, gölgesinden önce yürürmüş. Çocuklar büyüdükçe o günü hiç unutmamış. Ali oğluna, Elif torununa, Yusuf komşu çocuklarına hep aynı hikâyeyi anlatmış.

Ve her anlatışlarında şunu eklemişler:

— "Kavalın sesi güzeldi, ama en güzel ses doğru sözün sesidir."

İşte o yüzden, Gümüşdere’de ne zaman bir çocuk söz verip de yerine getirse, büyükler gülümseyerek şöyle dermiş:

— "Aferin sana. Fareli Köyün Kavalcısı’ndan ders almış gibisin."

Böylece eski korkunun yerinde yeni bir dikkat, eski utancın yerinde ise tertemiz bir vicdan büyümüş. Çünkü bazı masallar yalnızca eğlendirmek için değil, insanın içine ışık yakmak için anlatılırmış. Fareli köyün kavalcısının hikâyesi de tam böyle bir hikâyeymiş. Hem hüzünlü, hem büyülü, hem de insanın kalbine usulca dokunan bir hikâye... Ve onu dinleyen her çocuk anlarmış ki bir köyü gerçekten güzel yapan şey taş evleri ya da geniş tarlaları değil, doğru sözlü insanlarıymış.